Zeegrasherstel in de Waddenzee

Opgave 2 (vraag 10 t/m 14) uit eindexamen Biologie VWO 2022 tijdvak 1

Bij elke vraag: uitleg stap voor stap, het antwoordmodel en feedback van de AI-docent.

Vraag 10

[O] Orgaan- en organismeniveau [O1] Stofwisseling van het organisme [Nectar] H6: Soorten en populaties [Biologie voor Jou] H11: Planten

Zeegrasvelden zijn ecosystemen die bijdragen aan een grote biodiversiteit in kustgebieden. Van de 15.000 hectare zeegras die oorspronkelijk in de Nederlandse Waddenzee aanwezig was, is nu nog maar zo'n vijf hectare over. De Waddenvereniging, Rijkswaterstaat en Natuurmonumenten proberen nu de zeegrasvelden weer te herstellen.

Groot zeegras (Zostera marina) is een zaadplant die permanent in brak en zout water kan leven. Groot zeegras kent twee varianten: een flexibele eenjarige variant en een robuuste variant die meestal meerjarig is. Deze varianten komen elk in een eigen zone voor. Door de getijdenverschillen komt de flexibele variant regelmatig droog te liggen (afbeelding 1); de robuuste variant is permanent ondergedoken (afbeelding 2).

In afbeelding 3 zijn verschillende delen van zeegras aangegeven.

De stevigheid van de varianten groot zeegras verschilt. De bladschedes van de flexibele variant zijn slapper dan die van de robuuste. Licht toe dat de slappe bladschedes van de flexibele variant een aanpassing zijn aan de plaats waar deze variant voorkomt.

Figuur 2 bij vraag 10 van opgave Zeegrasherstel in de Waddenzee (Biologie VWO 2022)

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 10

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 11

[P] Populatie- en ecosysteemniveau [P3] Interactie in ecosystemen [Nectar] H9: Systeem Aarde en de mens [Biologie voor Jou] H6: Mens en Milieu

Als gevolg van een wereldwijd optredende ziekte, stierf de robuuste variant van groot zeegras rond 1930 in de Nederlandse Waddenzee uit. Herintroductie van de robuuste variant van groot zeegras is alleen mogelijk als zowel de visserij met sleepnetten als de eutrofiëring van het water wordt beperkt. Beredeneer hoe eutrofiëring van het water een succesvolle herintroductie van de robuuste variant van het groot zeegras kan belemmeren.

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 11

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 12

[P] Populatie- en ecosysteemniveau [P2] Zelforganisatie van ecosystemen [Biologie voor Jou] H5: Ecologie [Nectar] H6: Soorten en populaties

Flexibel zeegras plant zich voornamelijk voort door middel van zaden, terwijl de robuuste variant zich vooral uitbreidt via wortelstokken. Leg uit dat de voortplantingswijze van de robuuste variant van invloed kan zijn geweest op het uitsterven van de populatie in de Nederlandse Waddenzee.

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 12

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 13

[M] Molecuul- en celniveau [M2] Stofwisseling van de cel [Nectar] H19: Sport [Biologie voor Jou] H9: Stofwisseling in de cel

Zowel de bladeren als de wortels van zeegras hebben luchtruimtes. Overdag wordt de geproduceerde zuurstof naar de wortels en wortelstokken getransporteerd en wordt een deel van deze zuurstof aan het sediment afgegeven (afbeelding 4). 's Nachts raakt de zuurstof in het sediment snel op.

In de cellen van de wortel leidt het zuurstoftekort 's nachts tot de productie van ethanol.

Enkele deelprocessen van de dissimilatie zijn:

oxidatieve fosforylering
omzetting van NADH in NAD⁺
omzetting van NAD⁺ in NADH
vorming van ATP Welke van deze processen vinden in de zuurstofloze situatie in de wortelcellen plaats? Schrijf de nummers 1 tot en met 4 onder elkaar en noteer erachter of het betreffende proces dan wel of niet plaatsvindt.

Figuur 1 bij vraag 13 van opgave Zeegrasherstel in de Waddenzee (Biologie VWO 2022)

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 13

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 14

[P] Populatie- en ecosysteemniveau [P1] Regulatie van ecosystemen [Biologie voor Jou] H5: Ecologie [Nectar] H3: Wetenschappelijk onderzoek

Een aantal jaren achtereen zaaiden vrijwilligers op vier percelen in de Nederlandse Waddenzee zaden van groot zeegras, geoogst uit het Duitse deel van de Waddenzee waar nog grote velden met groot zeegras zijn.

De getallen in afbeelding 5 geven aan hoeveel plantjes er zijn opgekomen.

De zaden ontkiemen wel, maar er vestigen zich onvoldoende planten om een zeegras-populatie te verkrijgen die zichzelf in stand kan houden. Onderzoekers noemen als mogelijke oorzaken van het slechte resultaat: zeewier, golfslag en de aanwezigheid van wadpieren.

Om informatie te krijgen over de invloed van de drie factoren in de Waddenzee (zeewier, golfslag en wadpieren), is een proefopstelling aangelegd op vier locaties met zeegras. Op elke locatie werden acht proefvlakken uitgezet: zeven proefvlakken kregen elk een andere combinatie van behandelingen; één proefvlak diende als controle (tabel 1).

	1	2	3	4	5	6	7	8
zeewier	−	+	−	−	+	+	−	+
golfslag	−	−	+	−	+	−	+	+
wadpieren	−	−	−	+	−	+	+	+

Legenda

factor aanwezig

factor tegengehouden

De verschillende behandelingen werden als volgt gerealiseerd:

Zeewier werd tegengehouden door een kooi van fijn gaas te plaatsen.
Golfslag werd tegengehouden door zandzakken te leggen.
Wadpieren werden tegengehouden door gaas op de zeebodem aan te brengen.
Licht toe waarom de onderzoekers in hun proefopstelling deze zeven combinaties van behandelingen hebben opgenomen.
Noteer het nummer van de controle.

Figuur 1 bij vraag 14 van opgave Zeegrasherstel in de Waddenzee (Biologie VWO 2022)

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 14

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Zo pak je het aan

Lees tabel 1. Een + betekent dat de factor aanwezig is, een − dat hij is tegengehouden. Noteer per kolom:

nummer	zeewier	golfslag	wadpieren
1	−	−	−
2	+	−	−
3	−	+	−
4	−	−	+
5	+	+	−
6	+	−	+
7	−	+	+
8	+	+	+

Nummer 8 heeft alle drie de factoren aanwezig: dat is de natuurlijke situatie en dus de controle.
In 5, 6 en 7 is steeds één factor tegengehouden (wadpieren, golfslag, zeewier): het effect van elke factor apart.
In 1 tot en met 4 zijn twee of drie factoren tegelijk tegengehouden, waardoor je ook ziet of factoren elkaar versterken of verzwakken (interactie). Voorbeeld: bij 1 is niets aanwezig. Doet dat meer dan de drie losse effecten van 5, 6 en 7 samen, dan werken de factoren op elkaar in.

Met alleen de controle en drie enkelvoudige behandelingen zou je die samenwerking niet kunnen zien. Daarom zijn alle zeven combinaties nodig.

Uitleg en antwoorden

Vraag 10

2 punten

maximumscore 2 voorbeelden van een juist antwoord:

Door de slappe bladschedes kan de stengel plat op de bodem liggen, zodat deze variant minder snel uitdroogt als het wad bij laag water droogvalt.
Door de slappe bladschedes knakt de stengel niet als gevolg van de golfslag.
voor een juist voordeel van de slappe bladschedes 1
voor een factor in de getijdenzone waaraan de slappe bladschedes een aanpassing zijn 1

Uitleg bij vraag 10

Vraag 11

3 punten

maximumscore 3 Uit het antwoord moet blijken dat

(ten gevolge van eutrofiëring) algengroei/algenbloei ontstaat 1
(waardoor) minder licht beschikbaar is voor groot zeegras / minder fotosynthese kan plaatsvinden in (groot) zeegras 1
waardoor de groei van (groot) zeegras wordt belemmerd / waardoor (groot) zeegras afsterft 1

Opmerking Aan een antwoord als “Groot zeegras sterft af door zuurstoftekort”, geen scorepunt toekennen.

Uitleg bij vraag 11

Vraag 12

2 punten

maximumscore 2

Uit het antwoord moet blijken dat

(doordat de robuuste variant zich vooral ongeslachtelijk voortplant) de genetische variatie minimaal is
(zodat) ongunstige omstandigheden / eutrofiëring / ziekteverwekkers de gehele populatie kunnen aantasten/doden

(doordat de robuuste variant zich voortplant via wortelstokken) de populatie zich niet snel/ver kan uitbreiden
(zodat) ongunstige omstandigheden in een bepaald gebied de hele populatie kunnen laten verdwijnen

door het vissen met sleepnetten (de bodem wordt omgewoeld waardoor) de wortelstokken vernield worden
(zodat) de robuuste variant zich niet meer (ongeslachtelijk) kan voortplanten en de populatie uitsterft

Uitleg bij vraag 12

Vraag 13

2 punten

maximumscore 2

1 niet 2 wel 3 wel 4 wel

indien vier nummers correct 2 indien drie nummers correct 1 indien minder dan drie nummers correct 0

Uitleg bij vraag 13

Vraag 14

3 punten

maximumscore 3

voorbeelden van een juist antwoord:

Met behandeling 5, 6 en 7 wordt bepaald wat het effect is van het weghalen van één factor apart. Met nummer 1, 2, 3 en 4 wordt bepaald wat het effect is van het weghalen van meerdere factoren tegelijkertijd. Nummer 8 is de controlebehandeling.
Zo kan bepaald worden wat de invloed is van elke factor apart en wat de interactie is tussen factoren.

Uit het antwoord moet blijken dat hiermee bepaald kan worden

wat de invloed is (van het weghalen) van elke factor apart
wat de interactie is tussen (het weghalen van) factoren
voor controle: (nummer) 8

Uitleg bij vraag 14

Volgende opgave: Tijgermuggen →