Maarten van der Weijden zwemt de Elfstedentocht

Zuurstof gaat van de lucht via de longen naar het bloed, en het bloed vervoert het naar de spieren. Een orgaan bestaat uit meerdere weefsels, zoals het hart of de longen. Rode bloedcellen zijn weefselniveau, dus die noem je niet. Zoek een orgaan dat bij opname of transport van zuurstof hoort.

De wet van Fick zegt dat de diffusiesnelheid groter is bij een groter diffusieoppervlak $A$ en bij een kleinere diffusieafstand $\Delta x$. Meer haarvaten in de skeletspier betekent:

• de haarvaten liggen dichter bij de spiercellen, dus de afstand $\Delta x$ tussen bloed en spiercel is kleiner;
• er is meer haarvatwand waar zuurstof doorheen kan, dus het oppervlak $A$ is groter.

Kies één van deze twee en koppel er het gevolg aan: er diffundeert per seconde meer zuurstof naar de spiercellen. Aerobe dissimilatie heeft zuurstof nodig, dus die kan nu meer plaatsvinden.

Maarten zwemt uren achter elkaar op een rustig tempo. De spier moet dus lang ATP kunnen leveren, vooral met zuurstof. Ga de vier eigenschappen van type I langs en kies er twee waarvan je het nut kunt uitleggen:

• Veel mitochondriën: daar vindt aerobe dissimilatie plaats, dus er kan veel ATP worden gemaakt.
• Grote voorraad glycogeen: dat is brandstof die tot glucose kan worden omgezet, zodat de spier lang kan doorwerken.
• Hoog myoglobinegehalte: myoglobine bindt zuurstof, dus er is extra zuurstof beschikbaar in de spiervezel.
• Lage dichtheid van myofibrillen: de spier weegt dan minder en verbruikt minder ATP per beweging.

Melkzuur ontstaat uit pyrodruivenzuur als de spiercel te weinig zuurstof heeft om dat in de mitochondriën af te breken. De glycolyse verloopt in het cytoplasma zonder zuurstof en gaat dan door. De citroenzuurcyclus en de oxidatieve fosforylering vinden in de mitochondriën plaats en hebben zuurstof nodig: zonder zuurstof blijven die achter. Bij ophoping van melkzuur vindt proces 1 dus meer plaats dan 2 en 3. Ga de opties na:

• A Proces 1 meer dan 2 en 3. Juist.
• B Processen 1 en 2 meer dan 3. Onjuist: ook de citroenzuurcyclus loopt zonder zuurstof niet door.
• C Proces 2 meer dan 1 en 3. Onjuist: de cyclus krijgt zijn grondstof van de glycolyse en kan niet méér doen dan die.
• D Processen 2 en 3 meer dan 1. Onjuist: dit past bij aerobe dissimilatie, waarbij het pyrodruivenzuur wordt afgebroken en er geen melkzuur ophoopt.
• E Proces 3 meer dan 1 en 2. Onjuist: dit is de aerobe situatie, waarin de meeste ATP uit de oxidatieve fosforylering komt.

Zoek van elke uitspraak op waar en met welke enzymen de vertering gebeurt. De tabel met de verteringsenzymen in je informatieboek helpt hierbij.

1. De vertering van zetmeel begint in de mond, met amylase uit het speeksel. Vet wordt pas verteerd in de twaalfvingerige darm, met gal en lipase. Zetmeel start dus eerder. Juist.
2. Zetmeel wordt in meerdere stappen verteerd, door onder andere amylase en maltase. Triglyceriden worden door lipase verteerd (na emulgeren door gal). Zetmeel heeft dus juist méér verschillende enzymen nodig. Onjuist.
3. De opgenomen glucose gaat via de haarvaten van de darmvlokken naar het bloed. Een deel van de verteringsproducten van vet (de vetzuren en glycerol, weer samengevoegd tot vetdruppeltjes) gaat via het lymfevat in de darmvlok naar het bloed. Dat is een andere route. Juist.

Het animale zenuwstelsel stuurt de skeletspieren aan, die je bewust kunt bewegen en waarmee je ook onbewust kunt rillen. Het autonome zenuwstelsel stuurt organen, klieren en gladde spieren aan. Zoek dus een proces waarbij skeletspieren warmte maken: bewegen of rillen.

In de tekst staat dat de hoeveelheid weefselvloeistof in de huid afneemt. Weefselvloeistof ontstaat doordat de bloeddruk vocht uit de haarvaten perst: dat is filtratie. Minder weefselvloeistof betekent dus dat de filtratie is afgenomen. Dat geeft optie A of B.

In afbeelding 3 gaat het bloed van P door het haarvatennetwerk naar Q. P is het toevoerende vat, Q het afvoerende vat. Een toename van de spierspanning in P vernauwt dat vat, zodat er minder bloed en met minder druk de haarvaten bereikt. De filtratie neemt dan af. Een vernauwing in Q zou het bloed juist laten opstuwen in de haarvaten, met meer druk en dus meer filtratie.