Slangengifklieren uit het lab

Zoek bij elke uitspraak het gegeven in de tekst dat erbij hoort.

1. In de tekst staat dat gifklieren aangepaste speekselklieren zijn en dat het gif via een afvoerbuisje naar buiten gaat. Een klier die zijn product via een afvoerbuis afgeeft, en niet aan het bloed, is een exocriene klier. Juist.
2. ATP gaat niet van de ene cel naar de andere: elke cel maakt in zijn eigen mitochondriën de ATP die hij nodig heeft. De spiercellen van de compressie-spier doen dat dus zelf. De mitochondria-rijke cellen zijn zuurproducerende cellen en gebruiken hun ATP zelf. Onjuist.
3. Epitheelweefsel bekleedt oppervlakken: de buitenkant van het lichaam, maar ook de binnenkant van holten en buizen, zoals de darm en de afvoerbuizen van klieren. Juist.

Begin bij het gegeven uit de inleiding: slangengif is een mix van eiwitten. Volg dan de weg van zo'n gifeiwit door de cel.

• Ribosomen voeren de translatie uit: ze koppelen aminozuren aan elkaar in de volgorde die het mRNA aangeeft. Veel ribosomen betekent dat de cel veel eiwit tegelijk kan maken, en het gif bestaat uit eiwitten.
• Gifeiwitten worden gemaakt aan ribosomen op het endoplasmatisch reticulum en gaan daarna naar het golgi-systeem. Daar worden ze bewerkt tot hun definitieve vorm en verpakt in blaasjes. Die blaasjes versmelten met het celmembraan en geven het gif af buiten de cel. Een cel die veel uitscheidt, heeft dus een groot golgi-systeem.

Ga na wat elk celtype doet bij de afweer.

• A Macrofagen nemen ziekteverwekkers en lichaamsvreemde deeltjes op door fagocytose en presenteren de antigenen aan T-helpercellen. Ze maken geen antistoffen.
• B NK-cellen doden lichaamscellen die door een virus zijn geïnfecteerd of die ontaard zijn. Ze maken geen antistoffen.
• C Plasmacellen ontstaan uit B-cellen die door het antigeen (hier het gif) en door T-helpercellen zijn geactiveerd. Ze maken grote hoeveelheden antistoffen en scheiden die uit. Juist.
• D T-helpercellen activeren B-cellen met signaalstoffen, maar maken zelf geen antistoffen.

Een antiserum werkt doordat de antistoffen erin aan de gifmoleculen binden. Een antistof heeft een bindingsplaats die ruimtelijk past op één bepaald antigeen. Het gif van elke soort bestaat uit andere eiwitten, met een andere ruimtelijke vorm. Antistoffen tegen het gif van de ene soort passen dus niet op dat van een andere.

Het kader is de alinea die begint met "De Utrechtse onderzoekers gebruikten…". Een stamcel is een ongedifferentieerde cel die zich kan ontwikkelen tot verschillende celtypen. Zoek dus naar een zin over differentiatie: "Na een week begonnen de cellen van elk bolletje zich te differentiëren tot verschillende celtypen, waaronder gifproducerende cellen."

Bedenk eerst wat het mRNA over een cel zegt.

• Alle cellen van een slang hebben hetzelfde DNA. Celtypen verschillen in welke genen tot expressie komen, en dat zie je aan het mRNA in de cel.
• Als de organoïden echt gifklierweefsel zijn, komen in hun cellen dezelfde genen tot expressie als in de gifproducerende cellen van een gifklier. Hun mRNA komt dan overeen.
• De alvleesklier is ook een klier die eiwitten maakt en uitscheidt (verteringsenzymen). De vergelijking ermee laat zien of de organoïden echt gifklieren zijn en niet ander klierweefsel. Hun mRNA moet daarvan dus verschillen. Omdat de alvleesklier van dezelfde slangensoort komt, kan een verschil niet aan de soort liggen.

Zet eerst de stappen op een rij uit de tekst bij vraag 3: slangen melken, het gif verdunnen en inspuiten bij productiedieren (paarden of schapen), wachten tot hun immuunreactie op gang komt en de antistoffen uit hun bloedplasma halen. Organoïden maken gif, dus ze vervangen alleen de eerste stap.

1. Het gif komt uit de organoïden in plaats van uit de slangen, dus er hoeven minder slangen gemolken te worden. Juist.
2. De antistoffen worden nog steeds gemaakt door het afweersysteem van de productiedieren. Er zijn dus nog steeds dieren nodig. Onjuist.
3. In de biobank liggen organoïden, geen antiserum. Die moeten eerst gekweekt worden en gif maken, en daarna moet bij de productiedieren de immuunreactie op gang komen. Dat kost tijd. Onjuist.