Bedreigingen voor de beekprik

Opgave 2 (vraag 7 t/m 15) uit eindexamen Biologie HAVO 2026 tijdvak 1

Bij elke vraag: uitleg stap voor stap, het antwoordmodel en feedback van de AI-docent.

Vraag 7

[P] Populatie- en ecosysteemniveau [P1] Regulatie van ecosystemen [Biologie voor Jou] H7: Ecologie en milieu [Nectar] H8: Ecosysteem en evenwicht

Bedreigingen voor de beekprik

De beekprik is in Nederland een bedreigde diersoort. Een van de oorzaken is dat de waterkwaliteit in veel beken niet goed genoeg is.

De beekprik (Lampetra planeri, afbeelding 1) is een vis die ongeveer 15 centimeter lang wordt.

Beekprikken komen in Nederland nog maar in enkele beken voor. Deze beken ontspringen in hoger gelegen moerasbossen. Het water is daar voedselarm en de beekbodem bestaat uit zand en grind. Stroomafwaarts slingert de beek door loofbos en landbouwgrond en neemt de concentratie van anorganische stoffen toe. Hier groeien op de beekbodem enkele waterplanten. Nog verder stroomafwaarts liggen organische resten op de bodem.

Vanaf de bron van de beek wordt het water stroomafwaarts steeds voedselrijker: de concentratie van anorganische stoffen neemt toe.

Verklaar waardoor de concentratie van anorganische stoffen van het water stroomafwaarts toeneemt.

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 7

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 10

[P] Populatie- en ecosysteemniveau [P1] Regulatie van ecosystemen [Biologie voor Jou] H7: Ecologie en milieu [Nectar] H7: Soorten en relaties

Volwassen beekprikken zwemmen stroomopwaarts om eitjes af te zetten op de grindrijke beekbodem. Zodra de beekpriklarven uit de eitjes komen, laten ze zich met de stroom meevoeren naar plekken waar de bodem van de beek bestaat uit zand en slib. De beekpriklarven eten algen en kleine meercellige waterorganismen, zoals raderdiertjes. Raderdiertjes leven van algen en van eencellige organismen zoals trilhaardiertjes, amoeben en sporendiertjes. Deze eencellige organismen voeden zich onder andere met algen.

In de tekst in het kader boven vraag 9 is een voedselweb beschreven.

Teken dit voedselweb.
Geef met de pijlen de richting van de energiestroom aan.

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 10

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 11

[M] Molecuul- en celniveau [M3] Zelforganisatie van cellen [Biologie voor Jou] H9: DNA [Nectar] H2: Cellen

Tijdens de metamorfose van larve tot volwassen vis ontwikkelen de beekpriklarven ogen, vinnen en geslachtsorganen. Tijdens deze ontwikkeling verdwijnt het darmkanaal; volwassen beekprikken eten dus niet. Ze zwemmen stroomopwaarts, waar ze zich voortplanten en daarna sterven.

Verandert tijdens de metamorfose het genotype van de beekprik? En verandert de genexpressie?

	verandert het genotype?	verandert de genexpressie?
A	ja	ja
B	ja	nee
C	nee	ja
D	nee	nee

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 11

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 12

[A] Vaardigheden [P1] Regulatie van ecosystemen [Biologie voor Jou] H7: Ecologie en milieu [Nectar] H7: Soorten en relaties

Als er in de zomer weinig regen valt, neemt de stroomsnelheid van het water in de beken af. Daardoor daalt de zuurstofconcentratie in het water. Volwassen beekprikken kunnen alleen leven in zuurstofrijk water. Beekpriklarven zijn minder gevoelig voor een lage zuurstofconcentratie in het water dan volwassen beekprikken.

Wetenschappers deden een experimenteel onderzoek naar de tolerantiegrenzen van beekpriklarven voor zuurstof bij verschillende temperaturen. Ze plaatsten beekpriklarven in twee bakken met een verschillende watertemperatuur. In elke bak waren vijf beekpriklarven aanwezig. Tijdens het experiment werd na twee, na vier en na zes dagen de zuurstofconcentratie in het water (uitgedrukt in de zuurstofverzadiging) verlaagd. Twee keer per dag werd de sterfte van de beekpriklarven bepaald. In afbeelding 2 zie je de resultaten.

Hieronder staan uitspraken over de resultaten van dit experiment.

Na 3 dagen bij een temperatuur van 20 °C was de sterfte van de beekpriklarven ongeveer 15%.
Uit afbeelding 2 blijkt dat de maximum-tolerantiegrens van beekpriklarven voor temperatuur 10 °C is.
Het moment waarop meer dan de helft van de beekpriklarven is doodgegaan, was bij 20 °C eerder dan bij 10 °C.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak juist of onjuist is.

Figuur 1 bij vraag 12 van opgave Bedreigingen voor de beekprik (Biologie HAVO 2026)

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 12

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 14

[P] Populatie- en ecosysteemniveau [P1] Regulatie van ecosystemen [Biologie voor Jou] H7: Ecologie en milieu [Nectar] H7: Soorten en relaties

Voor volwassen beekprikken zijn de tolerantiegrenzen voor zuurstof anders dan voor beekpriklarven. In afbeelding 3 staat een grafiek van de relatie tussen zuurstofconcentratie in het water en de overleving van beekpriklarven.

Neem afbeelding 3 over, inclusief de lijn van de beekpriklarven. Teken hierin de grafiek van de relatie tussen zuurstofconcentratie en de overleving van volwassen beekprikken.

Figuur 1 bij vraag 14 van opgave Bedreigingen voor de beekprik (Biologie HAVO 2026)

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 14

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Uitleg en antwoorden

Vraag 7

1 punt

maximumscore 1

voorbeelden van een juist antwoord:

Meststoffen uit het landbouwgebied komen terecht in de beek.
Door afbraak van bladeren komen er steeds meer anorganische stoffen in het water.
Organische resten worden door reducenten afgebroken, waarbij anorganische stoffen ontstaan.

Uit het antwoord moet blijken dat door uitspoeling anorganische stoffen in het water terechtkomen. / dat door afbraak anorganische stoffen ontstaan (in het water).

Uitleg bij vraag 7

Vraag 8

2 punten

maximumscore 2

Uit het antwoord moet blijken dat

er (door schaduw) weinig licht is, waardoor fotosynthese beperkt wordt (en er dus minder algenbloei kan plaatsvinden). [1]
(door schaduw) de temperatuur laag is, waardoor algen minder snel groeien / waardoor processen minder snel verlopen (en er dus minder algenbloei kan plaatsvinden). [1]

Uitleg bij vraag 8

Vraag 9

1 punt

maximumscore 1

Uit het antwoord moet blijken dat de vis gestroomlijnd is. / minder weerstand heeft. / makkelijker tegen de stroom kan inzwemmen.

Uitleg bij vraag 9

Vraag 10

2 punten

maximumscore 2

voorbeeld van een juist voedselweb (zie de afbeelding):

de in de tekst genoemde (groepen) organismen op een juiste wijze, apart opgenomen in een voedselweb [1]
de getekende pijlen in de juiste richting [1]

Opmerkingen

Als de kandidaat een andere soort of een abiotische factor opneemt in het voedselweb, 1 scorepunt in mindering brengen.
Als de kandidaat naast raderdiertjes ook “andere kleine meercellige waterorganismen” opneemt met een pijl naar (larven van) beekprik, dit niet aanrekenen.
Als de kandidaat naast amoeben, sporendiertjes en trilhaardiertjes ook “andere eencellige organismen” opneemt met een pijl naar raderdiertjes, dit niet aanrekenen.

Antwoordmodel vraag 10 Bedreigingen voor de beekprik, figuur 1

Uitleg bij vraag 10

Vraag 11

2 punten

maximumscore 2

Uitleg bij vraag 11

Vraag 12

2 punten

maximumscore 2

onjuist
onjuist
juist

indien drie nummers correct [2]
indien twee nummers correct [1]
indien minder dan twee nummers correct [0]

Uitleg bij vraag 12

Vraag 13

1 punt

maximumscore 1

Uitleg bij vraag 13

Vraag 14

2 punten

maximumscore 2

voorbeeld van een juiste grafiek (zie de afbeelding):

een grafiek waarin de curve voor volwassen beekprikken

zich rechts bevindt van die van de beekpriklarven [1]
eenzelfde hoogte bereikt als die van de beekpriklarven [1]

Antwoordmodel vraag 14 Bedreigingen voor de beekprik, figuur 1

Uitleg bij vraag 14

Vraag 15

1 punt

maximumscore 1

voorbeelden van een juist antwoord:

De volwassen beekprikken kunnen zo de bovenloop van beken bereiken, waardoor ze voor nageslacht kunnen zorgen.
Alleen als de vissen eitjes kunnen afzetten, blijft de populatie in stand.

Uit het antwoord moet blijken dat dankzij de vispassages voortplanting kan plaatsvinden.

Opmerking

Als de kandidaat alleen antwoordt dat de vissen dankzij de vispassage niet gedood worden door het molenrad, geen scorepunt toekennen.

Uitleg bij vraag 15

Volgende opgave: Razendsnelle adaptatie bij olifanten door stroperij →