Paarden voeren zonder brokken

Opgave 7 (vraag 40 t/m 46) uit eindexamen Biologie HAVO 2026 tijdvak 2

Vraag A
[O] Orgaan- en organismeniveau[O1] Stofwisseling van het organisme[Biologie voor Jou] H10: Voeding en vertering[Nectar] H6: Voeding, vertering en gezondheid
2p

Paarden voeren zonder brokken

Koen heeft een paardenboerderij. In de wintermaanden voert hij de paarden bij met brokken krachtvoer. Hij onderzoekt of het mogelijk is om de paarden het hele jaar te voeren met gras en hooi (gedroogd gras) van zijn eigen graslanden, omdat dit duurzamer en goedkoper is.

Hooi bevat cellulose en zetmeel. De vertering en opname van deze koolhydraten verlopen bij paarden net als bij mensen. Net als mensen hebben paarden geen eigen enzymen voor de vertering van cellulose. Maar veel van de cellulose wordt verteerd door bacteriën in de blinde darm en dikke darm. De verteringsproducten worden opgenomen door de darmwand.

Hieronder staan uitspraken over vertering en opname van koolhydraten.

  1. In de maag is de pH optimaal voor de werking van amylase.
  2. In de dunne darm worden monosachariden opgenomen in het bloed.
  3. Bij de afbraak van cellulose door bacteriën ontstaan organische stoffen.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak juist of onjuist is.

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag B
[M] Molecuul- en celniveau[M2] Stofwisseling van de cel[Nectar] H5: Energie opslaan en gebruiken[Biologie voor Jou] H8: Stofwisseling in de cel
1p

Gras en hooi voor paarden mogen niet te veel fructaan bevatten. Fructaan is een koolhydraat dat is opgebouwd uit de monosachariden fructose en glucose. Wanneer paarden gras met veel fructaan eten, kunnen ze darmproblemen krijgen.

Een gedeelte van de monosachariden die overdag worden geproduceerd bij fotosynthese, wordt opgeslagen als fructaan. Als fructaan wordt omgezet, kunnen de producten worden gebruikt voor de groei van het gras. Een hoog fructaangehalte in gras kan ontstaan als de temperatuur ’s nachts lager is dan 5 °C. In het gras wordt fructaan dan nauwelijks omgezet.

De vorming van fructaan uit monosachariden is een voorbeeld van

  • A koolstofassimilatie.
  • B stikstofassimilatie.
  • C voortgezette assimilatie.

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag C
[M] Molecuul- en celniveau[M2] Stofwisseling van de cel[Nectar] H6: Voeding, vertering en gezondheid[Biologie voor Jou] H8: Stofwisseling in de cel
1p

Verklaar op molecuulniveau waardoor in koude nachten nauwelijks fructaan wordt omgezet.

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag D
[M] Molecuul- en celniveau[M2] Stofwisseling van de cel[Biologie voor Jou] H10: Voeding en vertering[Nectar] H6: Voeding, vertering en gezondheid
2p

Een paard maakt geen enzymen aan voor de vertering van fructaan. De fructaanmoleculen kunnen wel worden omgezet tot monosachariden door bacteriën in de dikke darm. Hierbij komen gassen vrij die zich ophopen en daardoor darmproblemen veroorzaken.

Welk gas komt vrij bij de bacteriële omzetting van fructaan? En gebeurt dit onder aerobe of anaerobe omstandigheden?

gevormd gasomstandigheden
Aammoniak (NH3\text{NH}_3)aeroob
Bammoniak (NH3\text{NH}_3)anaeroob
Cmethaan (CH4\text{CH}_4)aeroob
Dmethaan (CH4\text{CH}_4)anaeroob

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag E
[M] Molecuul- en celniveau[M2] Stofwisseling van de cel[Biologie voor Jou] H10: Voeding en vertering[Nectar] H6: Voeding, vertering en gezondheid
2p

Door de vorming van monosachariden in de dikke darm kan een paard ook last krijgen van diarree (waterige ontlasting).

Leg uit hoe diarree ontstaat door de vorming van monosachariden in de dikke darm.

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag F
[A] Vaardigheden[Biologie voor Jou] H1: Inleiding in de biologie[Nectar] H3: Onderzoek doen
2p

Koen wil weten welke grassoorten hij het best kan inzaaien. Op de website van een graszadenleverancier leest hij dat grassoorten worden ingedeeld in koeiengrassen en paardengrassen.

In het diagram zie je dat het fructaangehalte van grassen afhankelijk is van de grassoort en van het seizoen. Op basis van het fructaangehalte worden grassoorten ingedeeld als koeiengras of paardengras.

In het diagram is één grassoort aangegeven met de letter Q.

Hieronder staan uitspraken over de gegevens in het diagram.

  1. De grassoort die in het voorjaar het hoogste fructaangehalte heeft, heeft ook in de zomer het hoogste fructaangehalte.
  2. Paardengrassen bevatten zowel in het voorjaar als in de zomer gemiddeld minder fructaan dan koeiengrassen.
  3. Gedurende het groeiseizoen neemt het fructaangehalte van soort Q toe.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar. Noteer erachter of de bijbehorende uitspraak juist of onjuist is op basis van het diagram.

Figuur 1 bij vraag 45 van opgave Paarden voeren zonder brokken (Biologie HAVO 2026)

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag G
[P] Populatie- en ecosysteemniveau[P4] Soortvorming[Nectar] H7: Soorten en relaties[Biologie voor Jou] H4: Evolutie
2p

Koen kiest een mengsel van de volgende grassen:

Nederlandse naamLatijnse naam
Engels raaigrasLolium perenne
rood zwenkgrasFestuca rubra
straatgrasPoa annua
timotheegrasPhleum pratense
veldbeemdgrasPoa pratensis

Hoeveel verschillende geslachten (genera) bevat het mengsel? En hoeveel verschillende soorten?

aantal geslachtenaantal soorten
A44
B45
C54
D55

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Antwoordmodel