Koffiebekers gerecycled

Opgave 1 (vraag 1 t/m 7) uit eindexamen Scheikunde HAVO 2026 tijdvak 1

Bij elke vraag: uitleg stap voor stap, het antwoordmodel en feedback van de AI-docent.

Vraag 1

[C] Kennis van chemische processen en kringlopen[C8] Classificatie van reacties[Nova] H9: Polymeren[Chemie Overal] H11: Kunststoffen

Koffiebekers gerecycled

Een ‘papieren’ koffiebeker voor eenmalig gebruik bestaat meestal uit een papieren buitenkant en een dunne binnenlaag van polyetheen (PE). Figuur 1 toont een schematische weergave van zo’n koffiebeker.

PE vormt een waterafstotende laag, die verhindert dat de koffie in contact komt met het papier. Hierdoor behoudt de beker zijn vorm en sterkte.

Leg uit of PE via polyadditie of via polycondensatie gevormd is.

Figuur 1 bij vraag 1 van opgave Koffiebekers gerecycled (Scheikunde HAVO 2026)

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 1

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 2

[D] Ontwerpen en experimenten in de chemie[D1] Chemische vakmethodes[Nova] H1: Atoombouw[Chemie Overal] H1: Scheiden en reageren

Enkele afvalverwerkende bedrijven kunnen het papier van het PE scheiden. Dit proces verloopt als volgt:

stap 1: De ingezamelde koffiebekers worden eerst versnipperd.
stap 2: De snippers worden gemengd met warm water en geroerd. Daarbij zwelt het papier op, maar het PE niet. Het PE komt daardoor los van het papier. Het opgezwollen papier valt uiteen tot pulp. Het losgekomen PE drijft op het mengsel van pulp en water en wordt gescheiden door het eraf te scheppen (ruimte I). Het PE kan worden verwerkt tot korrels en gebruikt worden in nieuwe producten.
stap 3: Uit het overgebleven mengsel van pulp en water wordt zoveel mogelijk water afgescheiden met behulp van een tweede scheiding (ruimte II). In deze tweede scheidingsstap wordt het mengsel gefiltreerd.
stap 4: De pulp wordt daarna gedroogd tot droge papiervezels (ruimte III) en verwerkt tot toiletpapier.

Geef aan op welk verschil in stofeigenschap de scheidingsmethode in ruimte I berust.

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 2

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 4

[F] Processen in de chemische industrie [F1] Industriële processen[Nova] H6: Reacties in beweging[Chemie Overal] H13: Duurzaam produceren

Op de uitwerkbijlage is een vereenvoudigd en nog onvolledig blokschema van het proces weergegeven.

Maak het blokschema op de uitwerkbijlage compleet.

Teken de pijlen van de ontbrekende stofstromen.
Noteer de nummers van een of meer van onderstaande stoffen op de stippellijntjes en bij de pijlen die je zelf hebt getekend:
1. koffiebekersnippers
2. pulp
3. PE
4. water
Je hoeft geen rekening te houden met recirculatie.

⚠️ Uitwerkbijlage vereist

Uitwerkbijlage bij vraag 4 van opgave Koffiebekers gerecycled

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 4

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 5

[A] Vaardigheden[F1] Industriële processen [Nova] H11: Groenere industrie [Chemie Overal] H13: Duurzaam produceren

Fransje leest op een internetsite dat het cradle-to-cradle-principe “ervan uitgaat dat alle materialen een voortdurende en blijvende waarde houden en steeds weer in gesloten kringlopen van productie, gebruik en recycling kunnen worden opgenomen”. Fransje stelt dat het beschreven proces van het recyclen van koffiebekers past bij het cradle-to-cradle-principe.

Geef een argument voor en een argument tegen deze stelling. Noteer je antwoord als volgt:

argument voor: …
argument tegen: …

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 5

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 6

[C] Kennis van chemische processen en kringlopen [C1] Chemische processen[Nova] H9: Polymeren[Chemie Overal] H11: Kunststoffen

Andere papieren koffiebekers hebben geen binnenlaag van PE, maar van polymelkzuur (PMZ). PMZ is een polymeer van de plantaardige monomeer melkzuur. PMZ is biodegradeerbaar door hydrolyse. Op de uitwerkbijlage is de hydrolyse van een fragment van een PMZ-molecuul onvolledig weergegeven.

Maak op de uitwerkbijlage de reactievergelijking compleet.

Bij deze reactie moeten twee esterbindingen worden gehydrolyseerd.
Geef de koolstofverbindingen in structuurformules.
Laat twee losse melkzuurmoleculen ontstaan.

⚠️ Uitwerkbijlage vereist

Uitwerkbijlage bij vraag 6 van opgave Koffiebekers gerecycled

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 6

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 7

[F] Processen in de chemische industrie[F3] Energieomzettingen[Chemie Overal] H9: Reacties en energie [Nova] H11: Groenere industrie

Omdat de hydrolyse van PMZ alleen mogelijk is met industriële installaties, belandt veel PMZ net als veel PE (na een aantal maal hergebruik) in de verbrandingsoven. Toch draagt het gebruik van PMZ – van het maken tot en met de verbranding ervan – minder bij aan het versterkt broeikaseffect dan het gebruik van PE – van het maken tot en met de verbranding ervan.

Leg uit aan de hand van de koolstofkringloop dat het gebruik van PMZ minder bijdraagt aan het versterkt broeikaseffect dan het gebruik van PE.

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 7

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Uitleg en antwoorden

Vraag 1

2 punten

maximumscore 2

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

De lineaire/onvertakte (hoofd)ketens van PE-moleculen bestaan alleen uit C-atomen (en H-atomen). Een dergelijke keten kan alleen zijn ontstaan door polyadditie.
Bij polycondensatie komt in de (hoofd)keten ook een andere atoomsoort terecht dan alleen koolstofatomen. / Bij polycondensatie komen in de (hoofd)keten ook zuurstofatomen (of stikstofatomen) terecht. Deze zijn niet aanwezig in PE, dus het is geen polycondensatie maar polyadditie.
PE is het polymeer van (het monomeer) etheen / van etheenmoleculen. (Etheenmoleculen hebben een C=C-binding die openbreekt bij polymerisatie.) Het is dus polyadditie.
Er zijn geen esterbindingen en geen amidebindingen/peptidebindingen aanwezig (in de hoofdketen), dus het is polyadditie.

inzicht dat de (hoofd)keten van PE alleen C-atomen bevat / inzicht dat polycondensatie ook andere atoomsoorten in de (hoofd)keten geeft dan alleen koolstofatomen / inzicht dat polycondensatie ook zuurstofatomen in de (hoofd)keten geeft / inzicht dat de (hoofd)keten van PE geen zuurstofatomen (of stikstofatomen) bevat / inzicht dat PE het polymeer van etheen(moleculen) is / inzicht dat er geen esterbindingen en geen amidebindingen/peptidebindingen aanwezig zijn [1]
consequente conclusie [1]

Uitleg bij vraag 1

Vraag 2

1 punt

maximumscore 1

(verschil in) dichtheid

Opmerking

Het volgende antwoord goedrekenen: (verschil in) polariteit/oplosbaarheid / PE is hydrofoob en de pulp (en water) is/zijn hydrofiel.

Uitleg bij vraag 2

Vraag 3

1 punt

maximumscore 1

(verschil in) deeltjesgrootte

Uitleg bij vraag 3

Vraag 4

3 punten

maximumscore 3

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

uitsluitend nummer 1 tussen ruimte versnipperen en ruimte I, een pijl met uitsluitend nummer 3 uit ruimte I en een pijl met uitsluitend nummer 4 in ruimte I [1]
uitsluitend nummers 2 en 4 van ruimte I naar ruimte II en een pijl met uitsluitend nummer 4 uit ruimte II [1]
uitsluitend nummers 2 en 4 van ruimte II naar ruimte III en een pijl met uitsluitend nummer 4 uit ruimte III [1]

Opmerkingen

Als de uitgaande stofstroom 4 uit ruimte II en/of ruimte III is verbonden met de ingaande stofstroom 4 naar ruimte I, dit goedrekenen.
Als in plaats van de juiste nummers namen of formules zijn gegeven, dit niet aanrekenen.
Als uitsluitend nummer 2 van ruimte II naar ruimte III is gegeven en een pijl met uitsluitend nummer 4 uit ruimte III is getekend, mag scorebol 3 toch worden toegekend.

Antwoordmodel vraag 4 Koffiebekers gerecycled, figuur 1

Uitleg bij vraag 4

Vraag 5

2 punten

maximumscore 2

Voorbeelden van een juist argument voor de stelling zijn:

PE wordt verwerkt tot plastic en papier wordt verwerkt tot toiletpapier. / Alle grondstoffen (PE en papier) kunnen na verwerking weer gebruikt worden voor nieuwe producten.
Bij het proces ontstaat (blijkbaar) geen afval.

Voorbeelden van een juist argument tegen de stelling zijn:

Het (stevige) papier van de bekers wordt gebruikt voor toiletpapier. Er is dus kwaliteitsverlies van het papier. / Er vindt downcycling plaats.
Toiletpapier wordt niet gerecycled.

een juist argument voor [1]
een juist argument tegen [1]

Opmerkingen

Het volgende argument tegen de stelling goedrekenen: Uiteindelijk is het PE niet meer geschikt om nog verder te recyclen. / Uiteindelijk wordt PE verbrand.
Het volgende argument tegen de stelling goedrekenen: Bij de verwerking van koffiebekers wordt water vervuild.
Het volgende argument voor de stelling fout rekenen: PE wordt hergebruikt. / Papier wordt verwerkt tot toiletpapier.

Uitleg bij vraag 5

Vraag 6

3 punten

maximumscore 3

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

$\text{H}_2\text{O}$ voor de pijl [1]
structuurformule van melkzuur na de pijl [1]
structuurformule van het PMZ-fragment na de pijl juist en de elementbalans juist [1]

Opmerking

Als voor water een structuurformule in plaats van een molecuulformule is gegeven, dit niet aanrekenen.

Antwoordmodel vraag 6 Koffiebekers gerecycled, figuur 1

Uitleg bij vraag 6

Vraag 7

2 punten

maximumscore 2

Een voorbeeld van een juist antwoord is: Bij de verbranding (van PMZ en van PE) ontstaat koolstofdioxide. (PMZ is van plantaardige oorsprong / wordt gemaakt uit biomassa.) Het koolstofdioxide dat ontstaat bij de verbranding van PMZ is recent (uit de lucht) opgenomen door planten (tijdens de fotosynthese/groei). / Het koolstofdioxide dat ontstaat bij de verbranding van PE is lang geleden vastgelegd. (Hierdoor draagt gebruik van PMZ minder bij aan de toename van het versterkt broeikaseffect dan gebruik van PE.)

inzicht dat bij verbranding koolstofdioxide vrijkomt [1]
voor PMZ is recent koolstofdioxide opgenomen door planten / voor PE is het koolstofdioxide lang geleden vastgelegd [1]

Opmerking

Een antwoord als het volgende goedrekenen: Bij de verbranding ontstaat koolstofdioxide. PE wordt gemaakt uit grondstoffen afkomstig uit de lange koolstofkringloop en PMZ wordt gemaakt uit grondstoffen afkomstig uit de korte koolstofkringloop.

Uitleg bij vraag 7

Volgende opgave: GelCORE →