Opgave 2 (vraag 6 t/m 11) uit eindexamen Scheikunde HAVO 2024 tijdvak 1
Koeien boeren methaan op
Koeien stoten gemiddeld 13 gram methaan per liter melk uit. Deze uitstoot heeft een even groot ongewenst effect op het klimaat als 1,24 kilogram koolstofdioxide.
Geef de naam van dit ongewenste effect.
Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.
Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.
Wat wordt er gevraagd?
Je noemt de naam van het ongewenste effect op het klimaat dat methaan en koolstofdioxide allebei veroorzaken.
Zo pak je het aan
Methaan en koolstofdioxide zijn gassen in de atmosfeer die warmtestraling van de aarde vasthouden. Daardoor wordt het op aarde warmer. De tekst zegt dat methaan evenveel effect heeft als een hoeveelheid koolstofdioxide, dus het gaat om hetzelfde effect.
Antwoord voor alle punten
"Het (versterkte) broeikaseffect." 1 punt.
Let op
'Opwarming van de aarde' is ook goed. Het gaat om de naam van het effect, niet om een gas of een gevolg zoals smeltend ijs.
Methaan ontstaat door reacties die plaatsvinden tijdens de spijsvertering bij de koe. Als een koe gras eet, komt dit gras terecht in de maag die de pens wordt genoemd. Gras bevat cellulose. In de pens van een koe leven verschillende soorten micro-organismen die cellulose door hydrolyse afbreken tot onder meer monosachariden en disachariden. Op de uitwerkbijlage is de vergelijking van de hydrolyse van het uiteinde van een cellulosemolecuul onvolledig weergegeven.
Maak op de uitwerkbijlage de reactievergelijking compleet van de hydrolyse van cellulose.
Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.
Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.
Wat wordt er gevraagd?
Je maakt op de uitwerkbijlage de reactievergelijking van de hydrolyse van cellulose compleet, met structuurformules. Er splitst één disacharidemolecuul af. Op de uitwerkbijlage staat links het uiteinde van een cellulosemolecuul met drie ringen, rechts de pijl.
Zo pak je het aan
Antwoord voor alle punten
Voor de pijl ; na de pijl links het cellulosefragment met een nieuwe OH-groep en rechts de disacharide met twee ringen, verbonden door een O-atoom, met een OH-groep op de plaats waar de binding brak. 1 punt voor voor de pijl, 1 punt voor het juiste disacharidemolecuul na de pijl, 1 punt voor een fragment dat past bij het afgesplitste molecuul met een juiste elementbalans.
Let op
De bindingshoek van het watermolecuul en de stand van de OH-groepen worden niet beoordeeld. Een molecuulformule voor water in plaats van een structuurformule wordt niet aangerekend. Een overschrijffout in de structuurformules van de disacharide en het fragment wordt maar één keer aangerekend.
Een aantal soorten micro-organismen die in de pens leven, voorzien in hun energiebehoefte door de afbraak van de monosacharide glucose. Een voorbeeld hiervan is de reactie waarbij glucose en water worden omgezet tot azijnzuur, koolstofdioxide en waterstof.
Geef de vergelijking van deze reactie in molecuulformules. Neem aan dat per molecuul glucose twee moleculen azijnzuur ontstaan.
Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.
Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.
Wat wordt er gevraagd?
Je geeft de reactievergelijking in molecuulformules van de omzetting van glucose en water tot azijnzuur, koolstofdioxide en waterstof. Per molecuul glucose ontstaan twee moleculen azijnzuur.
Zo pak je het aan
Antwoord voor alle punten
. 1 punt voor en voor de pijl en en erna, 1 punt voor erna, 1 punt voor een juiste C- en O-balans met glucose : azijnzuur = 1 : 2, 1 punt voor een juiste H-balans met alleen juiste formules.
Let op
De formule voor azijnzuur wordt goedgerekend, ook al vraagt de opgave om molecuulformules. Toestandsaanduidingen worden niet gevraagd en dus niet beoordeeld. Een tribune-ion of coëfficiënten die niet de kleinste hele getallen zijn kosten een punt.
De waterstof die in de pens ontstaat, wordt met behulp van het enzym MCR, dat in bepaalde micro-organismen voorkomt, vrijwel meteen omgezet tot methaan. Hierbij treedt reactie 1 op.
(reactie 1)
Methaan neemt in de pens van de koe een groot volume in.
Bereken het volume in liters methaan dat gemiddeld per dag in een koe ontstaat. Geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers. Gebruik hierbij de volgende gegevens:
Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.
Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.
Wat wordt er gevraagd?
Je berekent hoeveel liter methaan er per dag in een koe ontstaat uit waterstof, volgens reactie 1. Je geeft de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.
Zo pak je het aan
Antwoord voor alle punten
. 1 punt voor de hoeveelheid waterstof, 1 punt voor de omrekening naar methaan, 1 punt voor het volume in liters, 1 punt voor de significantie.
Let op
Reken met de verhouding uit reactie 1. Reken je via de massa methaan () en de dichtheid (), dan krijg je . Dat levert volgens het correctievoorschrift 3 punten op. Eén punt gaat eraf voor een rekenfout of een ontbrekende of verkeerde eenheid.
Koeien boeren methaan op of laten scheten van methaan, waardoor methaan in de lucht terechtkomt. Men kan de hoeveelheid methaan die een koe met boeren uitstoot, laten afnemen door aan het voer een kleine hoeveelheid van de stof 3-NOP toe te voegen. Door de aanwezigheid van 3-NOP wordt het enzym MCR minder werkzaam.
Geef een mogelijke verklaring voor het effect van 3-NOP op de werking van MCR.
Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.
Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.
Wat wordt er gevraagd?
Je geeft een mogelijke verklaring waarom het enzym MCR door de stof 3-NOP minder goed werkt.
Zo pak je het aan
Een enzym werkt doordat de reagerende stof (het substraat) op de actieve plaats past. Een stof die de werking van het enzym remt, kan aan het enzym binden. Dan past het substraat niet meer of het enzym werkt niet meer. Hier zijn de substraten en .
Antwoord voor alle punten
"3-NOP bindt aan MCR (aan de actieve plaats), waardoor en niet meer passen en MCR minder werkt." 1 punt.
Let op
Ook goed: 'het substraat voor MCR past niet meer', '3-NOP is een inhibitor voor MCR' of 'MCR zet 3-NOP om in plaats van en '. Alleen zeggen dat MCR minder werkt, is te vaag.
In een onderzoek werd aangetoond dat 3-NOP in pensvloeistof (maagsap) langzaam maar volledig wordt omgezet tot het onschadelijke propaan-1,3-diol.
Geef de structuurformule van propaan-1,3-diol.
Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.
Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.
Wat wordt er gevraagd?
Je tekent de structuurformule van propaan-1,3-diol, met alle atomen en bindingen.
Zo pak je het aan
Antwoord voor alle punten
, getekend met alle atomen: drie C-atomen in een rij, elk met twee H-atomen erboven en eronder, en links en rechts een OH-groep. 1 punt voor drie C-atomen en een OH-groep aan het eerste C-atoom, 1 punt voor de tweede OH-groep aan het derde C-atoom en de rest van de structuurformule.
Let op
Een ander alkaan-1,3-diol of propaan-2,2-diol geeft 1 punt. Propaanzuur of propaandizuur geeft ook 1 punt. Tel na dat elk C-atoom vier bindingen heeft.
