Vanya in actie

Zet de gegevens van tabel 1 om in wat je in de grafiek ziet. Afbeelding 2 (vóór het fietsen) is je ijkpunt: 12 ademhalingen per minuut is 4 in 20 seconden, en het ademvolume van 0,5 L is het verschil tussen het hoogste punt (3,0 L) en het laagste punt (2,5 L).

• Na het fietsen: 24 per minuut is 8 ademhalingen in 20 seconden, dus een top om de 2,5 seconde. Dan vallen A en C af: die hebben 12 toppen in 20 seconden (36 per minuut).
• Het ademvolume is 3,0 L, dus het verschil tussen top en dal is ongeveer 3 L. B gaat van 1,6 tot 4,4 L (2,8 L). D gaat van 0 tot 3 L.
• De longen zijn nooit helemaal leeg: er blijft altijd lucht in de longen (het restvolume). Het longvolume komt dus niet op 0 L, en D valt af.

Beoordeel elke uitspraak apart.

1. Gewone uitademing gaat passief. Bij een diepe uitademing werken de buikspieren (en de binnenste tussenribspieren) actief mee en trekken ze sterker samen. Juist.
2. De dode ruimte is het deel van de luchtwegen waar geen gaswisseling plaatsvindt (neus, keel, luchtpijp, bronchiën). Die ruimte heeft een vast volume, ook bij een diepe ademhaling. Onjuist.
3. Het restvolume is de lucht die na een maximale uitademing nog in de longen blijft. Dat volume verandert niet bij een diepere uitademing: je blaast het nooit uit. Onjuist.

Tijdens het fietsen maakt het lichaam zich klaar voor inspanning: het orthosympathische deel is dan het meest actief. Het bloed moet vooral naar de spieren, het hart en de longen. De bloedvaten naar de darmen vernauwen daarom, zodat de doorbloeding van de darmen afneemt.

• A orthosympathisch, neemt af. Juist.
• B orthosympathisch, neemt toe: het eerste deel klopt, de doorbloeding van de darmen neemt juist af.
• C parasympathisch, neemt af: het parasympathische deel is vooral actief in rust, bijvoorbeeld bij de spijsvertering.
• D parasympathisch, neemt toe: dit past bij rust en spijsvertering, niet bij fietsen.

Het slagvolume is de hoeveelheid bloed die het hart per samentrekking wegpompt. Bij een groter slagvolume komt er per hartslag meer bloed in de slagaders, terwijl de ruimte in de vaten gelijk blijft. De druk op de vaatwanden neemt daardoor toe.

Bij zware inspanning krijgen de spiercellen te weinig zuurstof aangevoerd. Zonder voldoende zuurstof kan de aerobe dissimilatie het ATP-gebruik niet bijhouden en maken de cellen ATP door glucose anaeroob af te breken. Daarbij ontstaat melkzuur.

• A een overschot aan koolstofdioxide: dat is een gevolg van de verbranding, geen oorzaak van melkzuurvorming.
• B een overschot aan water: heeft er niets mee te maken.
• C een tekort aan glucose: er is juist glucose nodig om melkzuur te maken.
• D een tekort aan zuurstof. Juist.

Het melkzuur komt uit de spieren in het bloed en wordt voornamelijk door de lever opgenomen en omgezet (onder andere weer tot glucose).

• A Het spijsverteringskanaal breekt melkzuur niet af.
• B omgezet in de lever. Juist.
• C Uitgeademd wordt koolstofdioxide, geen melkzuur.
• D Via de nieren verlaat maar een klein deel het lichaam.