Textielverfrisser

Opgave 5 (vraag 25 t/m 33) uit eindexamen Scheikunde HAVO 2026 tijdvak 1

Bij elke vraag: uitleg stap voor stap, het antwoordmodel en feedback van de AI-docent.

Vraag 25

[C] Kennis van chemische processen en kringlopen [C1] Chemische processen[Nova] H5: Koolstof als basis[Chemie Overal] H6: Koolstofchemie

Textielverfrisser

Onaangename luchtjes in huis tegengaan, kan op verschillende manieren. De eenvoudigste manier is met een geurstof in een oplosmiddel, waarbij de geurstof de onaangename geuren verhult. Een voorbeeld van zo’n geurstof is de ester van ethaanzuur en octaan-1-ol. De structuurformule van octaan-1-ol is gegeven in figuur 1.

Teken de structuurformule van de ester van ethaanzuur en octaan-1-ol.

Figuur 1 bij vraag 25 van opgave Textielverfrisser (Scheikunde HAVO 2026)

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 25

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 26

[C] Kennis van chemische processen en kringlopen [C1] Chemische processen[Chemie Overal] H12: Chemie van het leven[Nova] H10: Chemie van het leven

Onaangename geurstoffen, zoals sigarettenrook, kunnen adsorberen aan poreuze materialen zoals stoffen banken, kussens en gordijnen. Doordat de geurstoffen langzaam aan het oppervlak verdampen, kan het stoffen materiaal lang onaangenaam ruiken. Om dit tegen te gaan, kan een textielverfrisser worden gebruikt. Een van de stoffen die in textielverfrissers wordt toegepast, is cyclodextrine (figuur 2).

Cyclodextrine ( $\text{C}_{42}\text{H}_{70}\text{O}_{35}$ ) wordt met behulp van enzymen gemaakt uit amylose.

Geef de reactievergelijking in molecuulformules voor de omzetting van amylose tot cyclodextrine. Gebruik als formule voor amylose $(\text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5)_n$ .

Figuur 1 bij vraag 26 van opgave Textielverfrisser (Scheikunde HAVO 2026)

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 26

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 27

[B] Kennis van stoffen en materialen[B3] Bindingen en eigenschappen[Nova] H3: Bindingstypen[Chemie Overal] H4: Moleculaire stoffen

Textielverfrisser bevat cyclodextrine die in water is opgelost. Als een opgelost cyclodextrine-molecuul in contact komt met een geurstofmolecuul, dan vouwt het cyclodextrine-molecuul zich als een koker. De binnenzijde van deze koker kan een geurstofmolecuul binden. Zie figuur 3. De gebonden geurstof kan vervolgens samen met cyclodextrine van de behandelde stof worden afgeborsteld.

Het gebonden geurstofmolecuul is hydrofoob.

Leg uit of de binnenzijde van de koker van een cyclodextrine-molecuul vooral OH-groepen of vooral CH-groepen zal bevatten als er een geurstofmolecuul gebonden is. Gebruik figuur 3 en de tekst in deze opgave.

Figuur 1 bij vraag 27 van opgave Textielverfrisser (Scheikunde HAVO 2026)

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 27

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 28

[C] Kennis van chemische processen en kringlopen [C2] Chemisch rekenen [Nova] H2: Rekenen in de chemie[Chemie Overal] H2: Bouwstenen van stoffen

Behalve cyclodextrine bevat een textielverfrisser ook de stof PEI, een wateroplosbaar polymeer.

De gemiddelde molaire massa van PEI in textielverfrisser is $2{,}50 \cdot 10^4\ \text{g mol}^{-1}$ .

Bereken de gemiddelde waarde van $n$ in de gebruikte PEI.

Figuur 1 bij vraag 28 van opgave Textielverfrisser (Scheikunde HAVO 2026)

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 28

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 31

[B] Kennis van stoffen en materialen [B1] Deeltjesmodellen[Nova] H5: Koolstof als basis[Chemie Overal] H6: Koolstofchemie

Bij het bakken van vis ontstaan behalve aldehyden ook amines. Een van deze amines is butaan-1-amine. Amines kunnen aan katoenen kleding hechten, waardoor de geur van deze amines erin trekt. Door verdamping van de amines komt de geur weer vrij en gaat de katoenen kleding stinken. Katoen bestaat voor 90% uit cellulose-vezels $(\text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5)_n$ .

Geef de structuurformule van butaan-1-amine.

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 31

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 33

[C] Kennis van chemische processen en kringlopen [C1] Chemische processen[Nova] H7: Zuren en basen[Chemie Overal] H8: Basen

De textielverfrisser bevat citroenzuur ( $\text{C}_6\text{H}_8\text{O}_7$ ), dat reageert met amines volgens reactie 1. Doordat het water uit de textielverfrisser verdampt, ontstaat er één stof uit de producten van reactie 1. Deze stof kan niet verdampen, waardoor de kleding niet meer stinkt.

\text{C}_4\text{H}_{11}\text{N} + \text{C}_6\text{H}_8\text{O}_7 \rightarrow \text{C}_4\text{H}_{12}\text{N}^+\ (\text{aq}) + \text{C}_6\text{H}_7\text{O}_7^-\ (\text{aq}) \qquad \text{(reactie 1)}

Leg uit dat reactie 1 een zuur-basereactie is. Geef ook aan welk deeltje als zuur en welk deeltje als base reageert.

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 33

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Uitleg en antwoorden

Vraag 25

3 punten

maximumscore 3

Een voorbeeld van een juist antwoord is (zie de eerste afbeelding):

estergroep juist weergegeven (zie de tweede afbeelding) [1]
$-\text{CH}_3$ gebonden aan C=O [1]
$-\text{CH}_2\text{-CH}_2\text{-CH}_2\text{-CH}_2\text{-CH}_2\text{-CH}_2\text{-CH}_2\text{-CH}_3$ gebonden aan O [1]

indien het volgende antwoord is gegeven (zie de derde afbeelding) [1]
indien uitsluitend de formule van octaan-1-ol is gegeven [0]

Opmerking

Het volgende antwoord hier goedrekenen (zie de vierde afbeelding).

Antwoordmodel vraag 25 Textielverfrisser, figuur 1

Antwoordmodel vraag 25 Textielverfrisser, figuur 2

Antwoordmodel vraag 25 Textielverfrisser, figuur 3

Antwoordmodel vraag 25 Textielverfrisser, figuur 4

Uitleg bij vraag 25

Vraag 26

2 punten

maximumscore 2

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

$7\ (\text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5)_n \rightarrow n\ \text{C}_{42}\text{H}_{70}\text{O}_{35}$

$(\text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5)_n$ voor de pijl $\text{C}_{42}\text{H}_{70}\text{O}_{35}$ na de pijl [1]
elementbalans juist in een vergelijking met uitsluitend de juiste formules voor en na de pijl [1]

indien een vergelijking als een van de volgende is gegeven: [1]
- $7\ (\text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5)_n \rightarrow (\text{C}_{42}\text{H}_{70}\text{O}_{35})_n$
- $7\ (\text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5)_1 \rightarrow \text{C}_{42}\text{H}_{70}\text{O}_{35}$
- $7\ \text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5 \rightarrow \text{C}_{42}\text{H}_{70}\text{O}_{35}$
- $(\text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5)_7 \rightarrow \text{C}_{42}\text{H}_{70}\text{O}_{35}$

Opmerking

Het volgende antwoord hier goedrekenen: $(\text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5)_n \rightarrow \frac{n}{7}\ \text{C}_{42}\text{H}_{70}\text{O}_{35}$

Uitleg bij vraag 26

Vraag 27

2 punten

maximumscore 2

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

De (hydrofobe) geurstofmoleculen binden met het apolaire/hydrofobe deel van (de koker van) een cyclodextrine-molecuul. De binnenzijde (van de koker van het cyclodextrine-molecuul) zal dus (vooral) CH-groepen bevatten.
De geurstofmoleculen (zijn hydrofoob/apolair en) kunnen geen waterstofbruggen vormen. De binnenzijde (van de koker van een cyclodextrine-molecuul) zal dus (vooral) CH-groepen bevatten.
Als cyclodextrine-moleculen geurstofmoleculen binden, zit er water om (de koker van) cyclodextrine-moleculen heen. De OH-groepen (van een cyclodextrine-molecuul) zijn hydrofiel / vormen waterstofbruggen met water(moleculen). (De OH-groepen richten zich dus naar het water.) De binnenzijde (van de koker van een cyclodextrine-molecuul) zal dus vooral CH-groepen bevatten.

inzicht dat de CH-groepen van cyclodextrine-moleculen apolair/hydrofoob zijn / geen waterstofbruggen kunnen vormen / inzicht dat de OH-groepen van een cyclodextrine-molecuul polair/hydrofiel zijn / waterstofbruggen kunnen vormen [1]
consequente conclusie (op basis van het ‘soort zoekt soort’ principe) [1]

Opmerking

Het volgende antwoord goedrekenen: De binnenzijde bindt een hydrofobe geurstof, dus deze bevat vooral CH-groepen.

Uitleg bij vraag 27

Vraag 28

2 punten

maximumscore 2

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

De massa van een repeterende eenheid in PEI is $14{,}0 + 2 \times 12{,}0 + 5 \times 1{,}01 = 43{,}1\ (\text{g mol}^{-1})$ .

(De H en $\text{NH}_2$ hebben een massa van $14{,}0 + 3 \times 1{,}01 = 17{,}0\ \text{g mol}^{-1}$ .)

De waarde van $n$ is dus $\frac{2{,}50 \cdot 10^4\ (-17{,}0)}{43{,}1} = 5{,}80 \cdot 10^2$ .

molaire massa van de repeterende eenheid juist [1]
omrekening naar de waarde van $n$ [1]

Opmerking

Als de massa van de uiteindes niet is verwerkt in de berekening, dit hier (gezien de significantie) niet aanrekenen.

Uitleg bij vraag 28

Vraag 29

1 punt

maximumscore 1

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

$\text{H}_2\text{O}$
(zie de afbeelding)

Opmerking

De bindingshoek van de structuurformule van water niet beoordelen.

Antwoordmodel vraag 29 Textielverfrisser, figuur 1

Uitleg bij vraag 29

Vraag 30

1 punt

maximumscore 1

condensatie(reactie)

indien polycondensatie [0]

Uitleg bij vraag 30

Vraag 31

2 punten

maximumscore 2

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

aminogroep [1]
rest van de structuurformule juist [1]

indien het volgende antwoord is gegeven: $\text{H}_9\text{C}_4\text{-NH}_2$ [1]

Antwoordmodel vraag 31 Textielverfrisser, figuur 1

Uitleg bij vraag 31

Vraag 32

2 punten

maximumscore 2

vanderwaalsbinding(en)/molecuulbinding(en) [1]
waterstofbrug(gen) [1]

Uitleg bij vraag 32

Vraag 33

2 punten

maximumscore 2

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

Er vindt overdracht van $\text{H}^+$ -ionen plaats van het zuur $\text{C}_6\text{H}_8\text{O}_7$ naar de base $\text{C}_4\text{H}_{11}\text{N}$ .
$\text{C}_4\text{H}_{11}\text{N}$ wordt $\text{C}_4\text{H}_{12}\text{N}^+$ , dus $\text{C}_4\text{H}_{11}\text{N}$ neemt een $\text{H}^+$ -ion op en reageert als base. $\text{C}_6\text{H}_8\text{O}_7$ reageert dus als zuur.
$\text{C}_6\text{H}_8\text{O}_7$ wordt $\text{C}_6\text{H}_7\text{O}_7^-$ , dus $\text{C}_6\text{H}_8\text{O}_7$ staat een $\text{H}^+$ -ion af en reageert als zuur. $\text{C}_4\text{H}_{11}\text{N}$ is dus de base.
Bij een zuur-basereactie vindt overdracht van $\text{H}^+$ -ionen plaats van het zuur naar de base. $\text{C}_4\text{H}_{11}\text{N}$ is de base en $\text{C}_6\text{H}_8\text{O}_7$ is het zuur.

inzicht dat er $\text{H}^+$ -ionen worden overgedragen [1]
zuur en base juist benoemd [1]

Opmerking

Als in plaats van de juiste formules de juiste namen zijn gegeven, dit goedrekenen.