GelCORE

Opgave 2 (vraag 8 t/m 13) uit eindexamen Scheikunde HAVO 2026 tijdvak 1

Bij elke vraag: uitleg stap voor stap, het antwoordmodel en feedback van de AI-docent.

Vraag 8

[C] Kennis van chemische processen en kringlopen [C1] Chemische processen[Nova] H5: Koolstof als basis[Chemie Overal] H6: Koolstofchemie

GelCORE

Het hoornvlies is het doorzichtige, voorste deel van de oogbol waardoor het licht het oog binnenkomt. Een beschadiging van het hoornvlies is pijnlijk. Onderzoekers hebben het middel GelCORE ontwikkeld, waarmee een beschadigd hoornvlies tijdelijk kan worden afgedekt. GelCORE bevat de stof GelMA. GelMA wordt gemaakt van het eiwit gelatine. Een aantal aminozuureenheden dat veel in gelatine voorkomt, is vermeld in tabel 1.

De onderzoekers maakten GelMA door aan een oplossing van gelatine in water druppelsgewijs een grote overmaat van de stof MAA toe te voegen. Daarbij treedt de reactie op die in figuur 1 schematisch is weergegeven.

De restgroepen van gelatinemoleculen bevatten OH-groepen. Figuur 1 toont de reactie van MAA-moleculen met een van deze OH-groepen. Hierbij ontstaat een estergroep. De restgroepen van gelatinemoleculen bevatten ook $\text{NH}_2$ -groepen die op een vergelijkbare manier reageren met MAA-moleculen. Bij deze reactie met een $\text{NH}_2$ -groep ontstaat in plaats van de estergroep een amidegroep. Op de uitwerkbijlage is een vergelijking van deze reactie onvolledig weergegeven.

Maak de reactievergelijking op de uitwerkbijlage compleet. Doe dit met behulp van figuur 1.

Figuur 1 bij vraag 8 van opgave GelCORE (Scheikunde HAVO 2026)

Figuur 2 bij vraag 8 van opgave GelCORE (Scheikunde HAVO 2026)

⚠️ Uitwerkbijlage vereist

Uitwerkbijlage bij vraag 8 van opgave GelCORE

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 8

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 10

[C] Kennis van chemische processen en kringlopen [C1] Chemische processen[Nova] H7: Zuren en basen[Chemie Overal] H7: Zuren

Door de reactie van de restgroepen van de gelatinemoleculen met MAA-moleculen verandert de pH van het reactiemengsel.

Leg uit of de pH door deze reactie van de restgroepen hoger of lager wordt. Gebruik figuur 1.

Figuur 1 bij vraag 10 van opgave GelCORE (Scheikunde HAVO 2026)

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 10

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 11

[C] Kennis van chemische processen en kringlopen[C6] Reactiekinetiek[Chemie Overal] H9: Reacties en energie[Nova] H6: Reacties in beweging

Omdat de stof MAA slecht oplost in water, ontstaat bij het maken van GelMA een emulsie. Door stevig roeren worden de MAA-druppels kleiner.

Leg uit dat de reactie van gelatine met MAA sneller verloopt wanneer de MAA-druppels kleiner zijn. Doe dit aan de hand van het botsende-deeltjesmodel.

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 11

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 12

[C] Kennis van chemische processen en kringlopen [C1] Chemische processen[Nova] H9: Polymeren[Chemie Overal] H11: Kunststoffen

Door GelMA in water op te lossen met onder andere tri-ethanolamine (TEA) en n-vinylcaprolactam (VC), ontstaat een mengsel dat GelCORE wordt genoemd. In figuur 2 zijn de structuurformules van TEA en VC weergegeven.

Met GelCORE kan een beschadiging aan het hoornvlies van een oog tijdelijk worden afgedekt. Wanneer GelCORE wordt beschenen met licht, treedt polymerisatie op tussen de C=C-groepen van GelMA-moleculen en de C=C-groepen van VC-moleculen. Door deze reactie ontstaan crosslinks en ontstaat een netwerk. Hierbij wordt GelCORE hard.

Op de uitwerkbijlage is de reactie van GelMA met VC onvolledig en deels schematisch weergegeven. Het VC-molecuul is hier met een vereenvoudigde structuurformule weergegeven. Een gedeelte van een crosslink is na de pijl onvolledig weergegeven.

Maak op de uitwerkbijlage de structuurformule van het gedeelte van de crosslink compleet.

Dit gedeelte moet één GelMA-eenheid en één VC-eenheid bevatten.
Gebruik de vereenvoudigde weergave van een VC-eenheid.

Figuur 1 bij vraag 12 van opgave GelCORE (Scheikunde HAVO 2026)

⚠️ Uitwerkbijlage vereist

Uitwerkbijlage bij vraag 12 van opgave GelCORE

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 12

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Vraag 13

[G] Maatschappij en chemische technologie[G1] Chemie van het leven[Chemie Overal] H12: Chemie van het leven[Nova] H10: Chemie van het leven

Na verloop van tijd heeft het hoornvlies zich hersteld en breekt het lichaam de uitgeharde GelCORE af. De biologische afbreekbaarheid van GelCORE werd onderzocht met behulp van het enzym collagenase. Dit enzym hydrolyseert onder andere peptidebindingen tussen de aminozuureenheden Ala en Gly in het fragment ~Ala-Gly-Pro~ van de uitgeharde GelCORE.

Teken de structuurformule van het eiwitfragment ~Ala-Gly-Pro~. Gebruik Binas-tabel 67H1 of ScienceData-tabel 13.7c.

Klaar met deze vraag?

Of laat de AI-docent jouw antwoord nakijken:

Uitleg bij vraag 13

Kom je er niet uit? Begin met een hint. Klaar? Bekijk stap voor stap hoe je alle punten haalt.

Uitleg en antwoorden

Vraag 8

2 punten

maximumscore 2

Een voorbeeld van een juist antwoord is (zie de eerste afbeelding):

amidegroep juist [1]
de rest van de structuurformule van het amide juist en de structuurformule van het ontstane zuur juist [1]

indien het volgende antwoord is gegeven (zie de tweede afbeelding) [1]

Uitleg bij vraag 8

Vraag 9

2 punten

maximumscore 2

serine/Ser/S [1]
lysine/Lys/K [1]

Opmerking

De aminozuureenheid glutaminezuur/Glu/E goedrekenen.

Uitleg bij vraag 9

Vraag 10

2 punten

maximumscore 2

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

Door deze reactie ontstaat een stof met een COOH-groep/carboxylgroep/(carbon)zuurgroep. De pH wordt dus lager.
Door deze reactie verdwijnt een $\text{NH}_2$ -groep/aminogroep (dit is een basische groep). De pH wordt dus lager.

Er ontstaat (een stof met) een COOH-groep/carboxylgroep/(carbon)zuurgroep. / Er verdwijnt een $\text{NH}_2$ -groep/aminogroep. [1]
een consequente conclusie op basis van de COOH-groep/ $\text{NH}_2$ -groep [1]

Uitleg bij vraag 10

Vraag 11

2 punten

maximumscore 2

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

Wanneer de MAA-druppels kleiner zijn, (zijn er meer druppels en) is het totale (reactie/contact)oppervlak ervan groter. Hierdoor zijn er meer (effectieve) botsingen (per tijdseenheid, waardoor de reactie van gelatine met MAA sneller verloopt).
Als de MAA-druppels kleiner zijn, dan is de verdelingsgraad van MAA groter. Hierdoor botsen de deeltjes vaker (effectief, waardoor de reactie van gelatine met MAA sneller verloopt).

juist verband gegeven tussen de grootte van de druppels en het (reactie/contact)oppervlak / de verdelingsgraad [1]
juist verband gegeven tussen het (reactie/contact)oppervlak / tussen de verdelingsgraad en het aantal botsingen [1]

indien slechts een juist verband is gegeven tussen de grootte van de MAA-druppels en het aantal botsingen / tussen de reactiesnelheid en het aantal botsingen [1]

Uitleg bij vraag 11

Vraag 12

3 punten

maximumscore 3

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

een hoofdketen van vier koolstofatomen met enkelvoudige C-C-bindingen [1]
zijgroepen aan de keten (R en $\text{CH}_3$ ) juist weergegeven [1]
het andere uiteinde juist weergegeven, bijvoorbeeld met ~ en de rest van de structuurformule juist [1]

Antwoordmodel vraag 12 GelCORE, figuur 1

Uitleg bij vraag 12

Vraag 13

4 punten

maximumscore 4

Een voorbeeld van een juist antwoord is (zie de eerste afbeelding):

de peptidegroep tussen Gly en Pro juist [1]
de andere peptidegroepen juist, inclusief de afgebroken peptidegroepen aan het begin en einde van de keten [1]
de restgroepen juist [1]
begin en einde van de peptideketen juist weergegeven, bijvoorbeeld met ~ en de rest van de structuurformule juist [1]

indien het volgende antwoord is gegeven (zie de tweede afbeelding) [3]

Opmerking

Als de structuurformule van ~Pro-Gly-Ala~ is gegeven, dit goedrekenen.

Antwoordmodel vraag 13 GelCORE, figuur 1

Antwoordmodel vraag 13 GelCORE, figuur 2

Uitleg bij vraag 13

Volgende opgave: Zuurstofproductie op Mars →